ناصر الدين شاه قاجار
مقدمه 13
سفرهاى ناصر الدين شاه به قم ( فارسى )
بسم الله الرحمن الرحيم پيشگفتار از مطالعهء وقايع و حوادث تاريخى و نيز آداب و رسوم ملل مىتوان دريافت ، چه مسائلى باعث علو و ترقى يك ملت و چه اقدامات و شيوهها و پيشامدهايى باعث عقب ماندگى و انحطاط آن مىگردد . از آنجايى كه در تاريخ گذشتهء كشور ما ، همواره غلبه با حكومتهاى استبدادى بوده است ، پيداست كه هرچه بيشتر با زندگى اين حاكمان و پادشاهان آشنا شويم ، به آراء و عقايد جديدى در ارتباط با علل عدم پيشرفت كشورمان نسبت به دنياى پيشرفته ، دست خواهيم يافت . غور و بررسى در احوال گذشتگان و بدست آوردن عقايد و آراى آنان ، طبعا مايهء آگاهى ، پندآموزى و نهايتا كشف علل عقبماندگى و پيشرفت و ترقى سطح فرهنگ و تمدن كشور خواهد شد و اگر از نتايج به دست آمده درسى نگيريم ، زيانى بس عظيم به مملكت خويش رساندهايم . گذشته از محققان و پژوهشگران ، عموم مردم نيز علاقمندند كه از زندگانى حاكمان نسلهاى گذشته خبرى به دست بياورند ، زيرا به درستى گمان مىكنند كه ميان وضع زندگانى آنان و اوضاع مملكتدارى در گذشته ، رابطهاى تنگاتنگ وجود داشته است . اين علاقمندى گاهى موجب كنجكاوى در جزئيات زندگى اين حاكمان مىشود و افسانهها و داستانهايى نيز در اين ارتباط پديد مىآيد ، ولى براى پىبردن به واقعيت زندگى حاكمان چه منبعى موثقتر از اسناد آن زمان مىباشد ، بهخصوص سندى كه با دستخط و قلم